در این بخش، که به طور معمول حداقل 40 درصد از نمره نهایی را به خود اختصاص میدهد، دانشآموزان باید توانمندیهای خود را در انجام آزمایشها و کارهای عملی اثبات کنند. با این حال، بسیاری از دانشآموزان برای این بخش آمادهسازی کافی نداشتـه و به اشتباه تمرکز بیشتری روی بخشهای تئوری دارند. اما باید گفت که بخش عملی و آزمایشگاهی به هیچوجه کماهمیتتر از بخش تئوری نیست. در واقع، نتایج این بخش میتواند حتی به مراتب تاثیرگذارتر از سایر بخشها باشد. موفقیت در این قسمت نیازمند ترکیبی از مهارتهای عملی، دانش تئوری، و توانایی حفظ آرامش در شرایط استرسزا است. برای اینکه بتوان در آزمایشگاه المپیاد زیست به موفقیت رسید، باید به اصول و تکنیکهای خاصی مسلط شد، مانند سرعت عمل در انجام آزمایشها، دقت در انتخاب مواد و واکنشها، و برخورد منطقی با اشتباهات احتمالی.
این ویژگیها تنها از طریق تمرین مستمر و آشنایی با روشهای آزمایشگاهی مختلف قابل دستیابی هستند. در این مقاله، به بررسی عوامل مختلفی که میتوانند به موفقیت در بخش آزمایشگاهی المپیاد زیستشناسی کمک کنند، خواهیم پرداخت و همچنین به معرفی دورههای آموزشی و منابعی که میتوانند دانشآموزان را در این مسیر یاری کنند، خواهیم پرداخت.
اهمیت آزمایشگاه در المپیاد
بخش عملی المپیاد زیست از ارکان مهم در تعیین سرنوشت دانش آموزان در دوره تابستان هستند. بخش آزمایشگاه در المپیاد زیست حداقل 40 درصد نمره نهایی دوره را تعیین میکند. با این وجود، معمولا دانش آموزان آماده سازی خاصی برای این بخش مهم انجام نمیدهند. در این ویدیو، المپیادی های جدید و قدیم از اهمیت آزمایشگاه و آماده سازی برای آن میگویند…
لازمه های موفقیت در آزمایشگاه دوره
در موفقیت در آزمایشگاه فاکتورهای زیادی دخیل هستند. یک سری ویژگی های فردی میتوانند در کار عملی شما را خیلی کمک کنند:
1 – توانایی حفظ خونسردی تحت استرس شدید
در آزمایشگاه همه ی افراد (مطمئن باشید، همه!!) دچار اشتباه میشوند. این اشتباهات گاه ممکن است جبران ناپذیر به نظر برسند: مثلا یکی از مواد شما بریزد یا حجم های نادرستی از مایعات را با هم مخلوط کنید! مورد داشتیم پسر در اسلاید میکروسکوپی که از خون خود تهیه کرده بود، جسم بار (Barr body) پیدا کرده بود!! ?
با این حال شما نباید اجازه دهید که خون سردی شما از بین ببرد. یادتان باشد که از 40% نمره ی آزمایشگاه کسی نمیتواند بالای 20% (دوره ی ما، یعنی دوره ی 17، درصد اول حدود 16% بود.) بگیرد! پس یک اشتباه همه چیز را نابود نمیکند. با حفظ خون سردی میتوانید پرتوکل را دقیق تر خوانـده و شاید بخش هایی که به آسانی بتوانید از آن ها نمره کسب کنید (حتی فقط با اطلاعات تئوری) را بیابید.
2 – سرعت عمل بالا
این توانایی تقریبا به طور کامل بستگی به میزان تمرین شما دارد. بسیاری از آزمایش هایی که در دوره برگزار میشود با امکاناتی که در آزمایشگاه های مدارس وجود دارند قابل انجام نیستند. به عنوان مثال میتوان به آزمایش های ELISA، کار با spectrophotometry و کار های مولکولی اشاره کرد. برای استفاده از چنین امکاناتی باید به آزمایشگاه های دانشگاه یا آزمایشگاه های طبی دسترسی داشتـه باشید. البته عمده افرادی که به دوره میآیند این موارد را تمرین نکرده اند. به هر حال اگر میتوانید از طریق آشنایان و یا با بردن نامه ای از طرف مدرسه به دانشگاه (این کار امتحان شـده و جواب داده است) به چنین آزمایشگاه هایی دسترسی پیدا کنید خیلی خوب میشود.
3 – اطلاعات تئوری گسترده
شاید در ابتدا این موضوع به نظر شما عجیب بیاید ولی موضوعی بسیار مهم است! بعضی از تسک ها هستند که با اطلاعات تئوری مناسب میتوان از آن ها نمره بسیار خوبی به دست آورد. تسک های جانوری، آناتومی و سیستماتیک گیاهی و میکروبیولوژی از جمله این تسک ها هستند. در آزمایشگاه های دیگر بهره مندی از اطلاعات تئوری (به ویژه داشتن دانشی از آمار) میتواند به شما کمک شایانی – هر چند کمتر از 3 تسکی که در اول ذکر شدند – کند. ویدئو های موجود در سایت اطلاعات بسیار خوبی در اختیار شما قرار میدهند. این اطلاعات به اضافه منابعی که برای بخش تئوری المپیاد میخوانید شما را تا حد خوبی آماده میکنند.)
Olympiadlab و آزمایشگاه
در Olympiadlab ما تلاش میکنیم تمامی امکانات لازم برای آماده سازی دانش آموزان برای بخش المپیاد را فراهم کنیم!
1 – مطالب تئوری آزمایشگاه
همانطور که اشاره شد، داشتن بنیه تئوری قوی در آزماشگاه بسیار سودمند است! مطالب مربوط به تئوری آزمایشگاه بر روی وبسایت در قالب کتابچه آنلاین آموزش آزمایشگاه قابل دسترسی و مطالعه هستند.
2 – ویدیوهای آموزشی
مجموعه گسترده ای از ویدیوها حاوی تکنیک های آزمایشگاهی مهم در المپیاد زیست به رایگان بر روی وبسایت قرار دارند که به راحتی میتوانید با مشاهده آن ها مطالب زیادی بیاموزید.
در نهایت، قعالیت اصلی Olympiadlab برگزاری دوره های آماده سازی برای بخش آزمایشگاه المپیاد هست. شکل زیر بررسی نتایج شرکت کنندگان دوره تابستان ۲۱امین المپیاد زیست شناسی را نشان میدهد. همان گونه که از شکل مشخص است، دانش آموزانی که در دوره آزمایشگاه Olympiadlab سال ۹۷ شرکت کردند به صورت معناداری (از نظر آماری) از رقبای خود نتایج بهتری کسب کردند:

ویدیو زیر خلاصه ای از دوره آزمایشگاه Olympiadlab در سال ۹۷ را نشان میدهد. برای مشاهده توضیحات، عکس ها و ویدیوهای بیشتر در مورد دوره های آزمایشگاه برگزار شـده توسط المپیادلب، به بخش دوره های برگزار شـده از وبسایت بروید.
جمعبندی
سوالات متداول
1 – چگونه میتوان در بخش آزمایشگاه المپیاد زیستشناسی موفق شد؟
برای موفقیت در بخش آزمایشگاه المپیاد زیست، نیاز است که علاوه بر آشنایی با اصول تئوری زیستشناسی، مهارتهای عملی مانند دقت در انجام آزمایشها، حفظ آرامش تحت استرس و سرعت عمل بالا را نیز کسب کنید. تمرین مستمر و آشنایی با تجهیزات پیشرفتـه میتواند کمک زیادی در این زمینه کند.
2 – چه منابعی برای آمادهسازی بخش آزمایشگاه المپیاد زیست مناسب هستند؟
برای آمادهسازی بخش آزمایشگاه، استفاده از منابعی همچون ویدیوهای آموزشی، کتابهای تئوری مرتبط با آزمایشگاه، و دورههای آمادگی المپیاد زیست (مانند Olympiadlab) بسیار مفید است. این منابع به شما کمک میکنند تا با تجهیزات و تکنیکهای آزمایشگاهی آشنا شوید و عملکرد بهتری داشتـه باشید.
3 – آیا تجربه آزمایشگاهی برای موفقیت در المپیاد زیست الزامی است؟
بله، تجربه آزمایشگاهی یکی از عوامل کلیدی برای موفقیت در بخش عملی المپیاد زیست است. دسترسی به آزمایشگاههای مناسب و تمرین با تکنیکها و ابزارهای پیشرفتـه مانند میکروسکوپها، دستگاههای spectrophotometry و ELISA میتواند تأثیر زیادی بر نمره شما در این بخش بگذارد.